Erkennen van de verslaving

De eerste sessie ging over het erkennen van mijn verslaving. Dat klinkt misschien heel simpel, maar dat is het natuurlijk niet. De eerste stap is erkennen dat er een verslaving is en dat die gevolgen heeft. We bespraken ook de ontkenning die bij verslaving kan horen: het kleiner maken van wat er gebeurt, het zoeken naar verklaringen buiten jezelf of jezelf vergelijken met anderen. Pas als je eerlijk kunt kijken naar wat de verslaving met je doet, kun je er echt mee aan de slag. Wat me vooral bijbleef, is dat verslaving niet alleen invloed heeft op je lichaam. Het werkt door op verschillende gebieden van je leven: lichamelijk, psychisch, in je hersenen en sociaal.

Als opdracht moesten we een brief aan ons middel (in mijn geval alcohol) schrijven. Tijdens de opname wordt er niet gesproken over welk middel, alleen tijdens deze opdracht. Een afscheidsbrief waarin je beschrijft wat het middel met je heeft gedaan en waarom je kiest voor een leven zonder middel. Dat was confronterend, maar ook bevrijdend, want om afscheid te kunnen nemen, moet je eerst eerlijk durven kijken naar wat je eigenlijk achter je wilt laten.

Toen ik deze brief schreef, wist ik al dat hij best veel met me deed. Maar bij het voorlezen merkte ik pas echt hoeveel. Ik werd emotioneel en eigenlijk vind ik dat niet gek. Ik neem niet alleen afscheid van wijn, maar ook van een periode waarin wijn lange tijd onderdeel van mijn leven is geweest. Het hardop uitspreken maakt het ineens echt. De woorden staan niet meer alleen op papier. Ik hoor mezelf vertellen wat wijn me heeft gebracht, maar vooral ook wat het me heeft gekost en misschien is dat wel precies waarom deze opdracht belangrijk was.

Verslavingsgedrag

De tweede sessie ging over verslavingsgedrag. Dat gaat eigenlijk niet alleen over het middel zelf, maar ook over de patronen en gedragingen die eromheen ontstaan. We keken naar verschillende vormen van verslavingsgedrag, zoals ontkenning, projectie, magisch denken, drugzoekend gedrag en grenzeloos gedrag. Denk bijvoorbeeld aan liegen of verbergen hoeveel je gebruikt, anderen de schuld geven, het gebruik kleiner maken of steeds op zoek zijn naar het middel.

Wat ik vooral interessant vond, was het besef dat sommige van die patronen blijven bestaan, ook als je gestopt bent met gebruiken. Je kunt dus stoppen met wijn drinken, maar daarmee verdwijnen niet automatisch alle oude gewoontes en manieren van omgaan met dingen. We hebben daarom ook gekeken naar gezond gedrag als alternatief. Bijvoorbeeld ontkenning vervangen door eerlijkheid, projecteren vervangen door verantwoordelijkheid nemen en grenzen leren herkennen en respecteren.

De opdracht was om voor mezelf te onderzoeken welk verslavingsgedrag ik herken, maar ook wat daaronder zit: wat deed ik, wat dacht ik en wat voelde ik op zo'n moment?

Dit zijn de patronen die ik nu bij mezelf herken. In mijn vervolgtraject ga ik hier verder mee aan de slag. Ik wil beter leren begrijpen waar deze patronen vandaan komen, wat mijn triggers zijn en wat ik nodig heb om ze te doorbreken. Dit is dus nog geen afgerond verhaal. Eerder een eerste kijkje in wat er onder de oppervlakte speelt.

Zelfbeeld

De derde sessie ging over zelfbeeld. We keken naar de persoon achter de verslaving en naar de vraag: wie ben ik eigenlijk, wat wil ik en waarom ben ik het waard? Door een verslaving kun je jezelf anders gaan zien en kunnen bepaalde kanten van jezelf naar de achtergrond verdwijnen.

We bespraken hoe je zelfbeeld wordt gevormd door je ervaringen, je opvoeding, je omgeving en de manier waarop anderen op je reageren. Een gezond zelfbeeld betekent dat je zowel je sterke als minder sterke kanten kunt zien en jezelf toch de moeite waard vindt.

Een belangrijk onderdeel van deze sessie was zelfreflectie. Stilstaan bij je eigen gedrag, gedachten en gevoelens en onderzoeken wat er onder de oppervlakte zit.

Daarna gingen we aan de slag met kernkwadranten. Daarbij kijk je naar je kwaliteiten, maar ook naar de valkuil waarin een kwaliteit kan doorschieten, je uitdaging en je allergie. Juist dat vond ik interessant: iets wat een goede eigenschap van je is, kan onder bepaalde omstandigheden ook tegen je gaan werken.

Deze opdracht vond ik op zich prima om te doen. Het is wel duidelijk geworden dat mijn zelfbeeld iets is waar ik echt mee aan de slag moet. Misschien juist omdat ik zo gewend ben om vooral te kijken naar wat er nog moet, wat beter kan en waar ik tekortschiet.

Daarom heb ik mezelf iets simpels voorgenomen: iedere dag tegen mezelf zeggen dat ik het waard ben. Niet alleen op de dagen waarop ik het ook daadwerkelijk voel, maar juist op de dagen waarop dat moeilijker is.

Ik ben het waard!

5G-schema

De vierde sessie ging over het 5-G-schema. Dit schema helpt om beter te begrijpen hoe een gebeurtenis, je gedachten, gevoelens en gedrag met elkaar samenhangen.

De vijf G’s zijn:

Gebeurtenis – Wat gebeurde er?
Gedachten – Wat ging er door mijn hoofd?
Gevoel – Wat voelde ik?
Gedrag – Wat deed ik?
Gevolg – Wat was het gevolg van mijn gedrag?

Wat ik interessant vond, is dat er vaak heel snel iets gebeurt: een gebeurtenis roept automatisch gedachten op, die weer invloed hebben op je gevoelens en gedrag. Soms gebeurt dit zo snel dat je het zelf nauwelijks merkt.

Het 5-G-schema helpt om daar achteraf bij stil te staan. Door een situatie uit te schrijven, kun je ontdekken welke gedachten en gevoelens bijvoorbeeld leiden tot een zucht of tot oud verslavingsgedrag. Daardoor ontstaat er ruimte om een volgende keer bewuster te reageren.

Een belangrijk onderdeel was ook het verschil tussen gedachten en gevoelens. Een gedachte is niet hetzelfde als een gevoel. Je kunt bijvoorbeeld denken “hij maakt mij boos”, terwijl boosheid het gevoel is en die gedachte een interpretatie van de situatie.

Het doel van deze opdracht is uiteindelijk om steeds eerder te herkennen wat er bij je gebeurt. Niet pas wanneer je al in oud gedrag terecht bent gekomen, maar juist op het moment dat de kettingreactie begint.

Als ik nu terugkijk op deze opdracht, zie ik dat dit eigenlijk mijn overkoepelende gedrag heel mooi laat zien. Het is een patroon dat zichzelf steeds opnieuw in stand hield.

Ik denk daarom dat ik dit schema nog wel vaker ga invullen, maar dan met kleinere momenten. Juist om eerder te leren herkennen wat er gebeurt. Wat was de aanleiding? Welke gedachte schoot er door mijn hoofd? Wat voelde ik vervolgens en wat deed ik daarmee?

Misschien ontdek ik zo steeds beter waar ik kan ingrijpen voordat ik weer in mijn oude patroon terechtkom.

Coping

De vijfde sessie ging over coping: de manieren waarop je omgaat met stress, emoties, moeilijke situaties en gebeurtenissen. Iedereen ontwikkelt daarin zijn eigen stijl. Sommige manieren helpen je verder, andere geven misschien tijdelijk verlichting maar werken uiteindelijk tegen je. Verslaving is een vorm van destructieve coping. Het middel kan ervoor zorgen dat gevoelens of problemen even naar de achtergrond verdwijnen, maar lost de oorzaak niet op. Ook andere vormen van destructieve coping kunnen ontstaan, zoals jezelf afsluiten, te veel werken of jezelf wegcijferen.

We keken naar het verschil tussen gezonde en ongezonde coping en naar het masker dat je naar de buitenwereld kunt dragen. Door te doen alsof het goed gaat en niet te delen wat er werkelijk speelt, wordt het moeilijker om hulp te krijgen en gezonde manieren van omgaan te ontwikkelen. Een belangrijk uitgangspunt uit deze sessie was: Je bent niet je gedrag. Achter gedrag zitten vaak overtuigingen en gevoelens. Door daar beter naar te kijken, ontstaat ruimte om oude patronen te herkennen en nieuwe manieren van coping te leren.

De opdracht was om mijn eigen coping in kaart te brengen: wat is mijn kern/overtuiging, hoe ga ik met dingen om, welke destructieve coping gebruik ik, welk masker laat ik aan de buitenwereld zien en vooral: hoe wil ik het vanaf nu anders doen? Dat laatste vind ik misschien wel het belangrijkste onderdeel. Niet alleen kijken naar wat er misgaat, maar onderzoeken: wat heb ik nodig om het anders te kunnen doen?

Nieuwe leefstijl

Na de detox begint een nieuwe fase. De vaste structuur van de detox valt weg en je moet opnieuw leren om je dagen zelf in te vullen. Juist in deze periode kunnen verveling, impulsiviteit en het oude middelzoekende gedrag weer een risico vormen. Structuur, rust en regelmaat zijn daarom belangrijk. Een dagplanning kan helpen om vooraf bewust keuzes te maken en minder snel vanuit een impuls te handelen. Belangrijke onderdelen zijn bijvoorbeeld:

op vaste tijden opstaan en naar bed gaan;
vaste eetmomenten;
een vast werk- of weekschema;
tijd voor ontspanning.

Daarnaast is dagbesteding belangrijk. Door je dag bewust te vullen voorkom je verveling en werk je aan je re-integratie en herstel. De kern van deze sessie: een nieuwe leefstijl vraagt om bewust kiezen hoe je je tijd invult. Structuur en een zinvolle dagbesteding kunnen helpen om oude patronen te doorbreken en je herstel vast te houden. Voor mij is dagbesteding tijdens het werk eigenlijk vanzelfsprekend: mijn werk vult een groot deel van mijn dag. Vooral in de vakanties is het belangrijk om bewust wat structuur aan te brengen. Een dagplanning kan helpen om mijn dagen te vullen met dingen die mij goed doen, zoals sporten, wandelen, hobby's, ontspanning en sociale contacten.

Terugvalpreventieplan

Een terugvalpreventieplan helpt om vroeg te herkennen wanneer het minder goed met je gaat en om op tijd in te grijpen. Terugval gebeurt meestal niet zomaar; oude gewoontes en patronen kunnen langzaam weer terugkomen. Het plan bestaat uit drie fases:

1. Risicofactoren
Dit zijn situaties of gebeurtenissen die het risico op terugval vergroten, bijvoorbeeld stress, ruzie, slecht slapen, veranderingen in je leven of andere ingrijpende gebeurtenissen. Het is belangrijk om je eigen risicofactoren te leren herkennen.

2. Signalen
Dit zijn gedachten, gevoelens of gedragingen die laten zien dat je richting terugval gaat. Denk bijvoorbeeld aan zucht, negatief denken, prikkelbaarheid, sociale afspraken afzeggen of weer vervallen in oud gedrag. Door deze signalen vroeg te herkennen, kun je eerder ingrijpen.

3. Maatregelen
Wanneer je signalen herkent, is het belangrijk om actie te ondernemen. Dat kan bijvoorbeeld door erover te praten met iemand die je vertrouwt, te gaan sporten of ontspannen, bepaalde situaties te vermijden, je weekschema erbij te pakken of hulp te vragen.

De kern van deze sessie: een terugvalpreventieplan is geen vast document, het verandert mee met je herstel. Door regelmatig te kijken naar je risicofactoren, signalen en maatregelen, leer je jezelf steeds beter herkennen en kun je eerder bijsturen. Voor mij betekent dit vooral: niet wachten tot het misgaat, maar leren herkennen wanneer ik van mijn pad begin af te wijken en dan bewust iets anders kiezen.

Terugkijkend op deze week

Als ik terugkijk op deze week, kan ik eigenlijk alleen maar zeggen dat het een mooie en zinvolle week is geweest. Ik heb veel geleerd over mezelf, mijn gedrag en de patronen waar ik mee aan de slag wil. Ik heb het gevoel dat ik nu echt iets in handen heb waar ik verder mee kan. De opdrachten hebben me aan het denken gezet en hebben me geholpen om beter te begrijpen waar bepaalde dingen vandaan komen en wat ik anders kan gaan doen.

Wat me misschien nog wel het meest verbaast, is dat ik geen heimwee heb gehad. Ik had vooraf niet goed kunnen inschatten hoe dat zou zijn, maar ik heb de week echt kunnen gebruiken om stil te staan bij mezelf. Ook de kleine dingen hebben deze week veel voor me betekend. De armbanden die ik heb gekregen, het mooie kaartje en de prachtige brief zijn voor mij kleine herinneringen geworden aan deze periode. Dingen waar ik naar kan kijken op momenten dat het even moeilijk is en die me eraan herinneren dat ik er niet alleen voor sta.

Ik ga deze week niet achter me laten alsof het klaar is. Ik neem de inzichten, de opdrachten en vooral de lessen over mezelf mee. Ik kan hiermee aan de slag en misschien is dat wel de belangrijkste conclusie van deze week:

Ik ben het waard om voor mezelf te zorgen.
Ik ben het waard om hulp te vragen.
Ik ben het waard om een ander leven op te bouwen.